Bilgisayara Karşı Satranç Nasıl Kazanılır?
Bilgisayara karşı satrançta kazanmak için iki şey gerekir: bilgisayara korumasız taş vermemek ve onun hesap derinliğinin ötesinde kalan tehditler kurmak. Sitedeki bilgisayar Kolay seviyede yalnız 2 yarım hamle ileriyi hesaplar, Orta en çok 5, Zor ise bulabildiği kadar derine iner. Aşağıda her seviyenin nasıl düşündüğünü kodundan okuduk ve seviyeleri birbirine karşı oynatıp sonuçları ölçtük.
Okuduklarını denemek için satranç oyununu açıp Yeni oyun penceresinden seviyeni seçebilirsin.
Sitedeki bilgisayar nasıl düşünür?
Sitedeki bilgisayar, olası hamleleri belli bir derinliğe kadar deneyip sonunda çıkan konumları puanlayan bir arama programıdır. Hazır bir satranç motoru değildir, siteye özel yazılmıştır ve açılış kitabı yoktur; ilk hamlesinden itibaren hesaplayarak oynar.
Konumu puanlarken iki şeye bakar:
- Taş değeri. Piyon 100, at 320, fil 330, kale 500, vezir 900 puan sayılır. İki fili olan taraf küçük bir bonus alır.
- Taşın durduğu kare. Her taş için bir kare tablosu vardır: atlar ve filler merkezde, kaleler yedinci sırada daha değerlidir. Şah için iki tablo vardır; oyun ortasında şahın köşede, oyun sonunda merkezde durması ödüllendirilir.
Değerlendirmede piyon yapısı, taşların hareket alanı ya da şahın etrafındaki saldırı için ayrı bir hesap yoktur. Bu eksikleri arama derinliği kısmen kapatır. Alma hamleleri, derinlik bittikten sonra da konum sakinleşene kadar taranır; bu yüzden her seviye, doğrudan alınabilecek bir taşı genelde görür. Şah çekilen konumlarda arama bir hamle uzatılır.
Kolay, Orta ve Zor seviye farkı nedir?
Seviyeler arasındaki fark, bilgisayarın kaç hamle ileriyi hesapladığı ve Kolay seviyede bilerek yaptığı hatalardır. Kodda yazan ayarlar ve bizim ölçtüğümüz değerler:
| Seviye | Koddaki ayar | Ölçülen ortalama derinlik | Hamle başına süre (medyan) |
|---|---|---|---|
| Kolay | Derinlik 2; %35 olasılıkla en iyiye 200 puan (iki piyon) yakın hamlelerden rastgele biri | 2 yarım hamle | yaklaşık 3 milisaniye |
| Orta | Derinlik en çok 5, süre en çok 0,7 saniye | 4,8 yarım hamle | yaklaşık 15 milisaniye |
| Zor | Derinlik sınırı yok, 1,5 saniye | 8,7 yarım hamle (en çok 15) | çoğu hamlede 1-1,5 saniye |
Yarım hamle, tek bir oyuncunun yaptığı hamledir; beyazın ve siyahın birer hamlesi bir tam hamle eder. Kolay seviyenin 2 yarım hamle görmesi, “ben şunu oynarsam rakip ne yapar” sorusuna kadar hesapladığı anlamına gelir.
Kolay seviye bir mat bulursa onu her zaman oynar; rastgele seçim yalnız mat olmayan konumlarda devreye girer. Rastgele seçimde en iyi hamle de adaylar arasında olduğu için Kolay’ın en iyi hamleden saptığı hamleler %35’ten azdır. Orta ve Zor seviyede rastgelelik yoktur.
Bilgisayar senin cihazında hesap yapar. Zor seviye süreyle sınırlı olduğu için hızlı bir bilgisayarda daha derine, eski bir telefonda daha sığa iner; ölçtüğümüz derinlik bu yüzden yaklaşık bir değerdir.
Seviyeler birbirine karşı: ölçülmüş sonuçlar
Seviyeler arasındaki farkı görmek için bilgisayarı kendine karşı oynattık. Renkler her eşleşmede yarı yarıya değişti ve her oyun, aynı oyunun tekrarlanmaması için iki rastgele ilk hamleyle başladı.
| Eşleşme | Oyun | Sonuç |
|---|---|---|
| Kolay – rastgele hamle yapan oyuncu | 20 | Kolay 20 galibiyet, hepsi matla |
| Kolay – her zaman en değerli taşı alan oyuncu | 20 | Kolay 20 galibiyet, hepsi matla |
| Kolay – Orta | 20 | Orta 20 galibiyet |
| Orta – Zor | 20 | Zor 17 galibiyet, 3 berabere (2 üç kez tekrar, 1 50 hamle kuralı) |
Bu sonuçlardan çıkan pratik ders şudur: yalnız taş almaya bakan bir oyun planı Kolay seviyeyi bile yenemez. “Her zaman en değerli taşı al” kuralıyla oynayan oyuncu her alma fırsatını kullandı, ama aldığı taşın korunup korunmadığına ve kendi şahının güvenliğine bakmadığı için 20 oyunun hepsini kaybetti. Orta seviye ile Kolay arasındaki fark da çok büyük: Kolay, Orta’ya karşı tek bir beraberlik bile alamadı. Zor ise Orta’ya karşı hiç kaybetmedi; Orta’nın aldığı üç beraberliğin ikisi konum tekrarından geldi.
Oyunların uzunluğu da farkı gösteriyor. Kolay, rastgele oynayan rakibi ortalama 43,5 yarım hamlede, yani yaklaşık 22 hamlede mat etti; taş alan rakibe karşı bu 47,5 yarım hamleye çıktı. Orta, Kolay’ı ortalama 61,5 yarım hamlede yendi.
Hangi seviyeyle başlamalısın?
Hangi seviyeyle başlayacağın, taşları kaybetmeden ne kadar oynayabildiğine bağlıdır. Basit bir ölçü:
| Durumun | Önerilen seviye | Neye çalışmalısın? |
|---|---|---|
| Kuralları yeni öğrendin, sık taş kaybediyorsun | Kolay | Her hamleden önce korumasız taşlarına bak |
| Kolay’ı çoğu oyunda yeniyorsun | Orta | İki üç hamlelik taktikleri önceden görmek |
| Orta’ya karşı taş kaybetmeden oyun sonuna gelebiliyorsun | Zor | Uzun planlar, oyun sonu tekniği |
Bir seviyeyi üst üste birkaç kez yendiğinde bir üstüne geç. Ölçümümüzde Kolay ile Orta arasındaki fark çok büyük çıktı; Orta’da zorlanırsan bu normaldir.
Kolay seviyede bilgisayar nasıl yenilir?
Kolay seviyeyi yenmenin yolu, onun 2 yarım hamlelik ufkunun dışında kalan tehditler kurmaktır. Pratikte işe yarayanlar:
- İki hamlelik tehdit kur. Kolay, senin bir sonraki hamlende alacağın taşı görür, ama şah çekmeyen sessiz bir hamleyle kurduğun çatalı, yani “önce atı şuraya getireyim, bir sonraki hamlede iki taştan birini alayım” planını göremez. Kodun yapısı bunu açıklıyor: 2 yarım hamleden sonra yalnız alma hamlelerine bakılır, şah çeken hamlelerde ise arama bir hamle uzar. Bu yüzden şah çekerek yapılan çatalı görme ihtimali daha yüksektir. Satranç taktikleri yazısındaki çatal ve şiş konumları tam bu yüzden işe yarar.
- Taşlarını korumalı tut. Kolay’ın rastgele seçimi, en iyi hamleye iki piyon değeri kadar yakın hamlelerle sınırlıdır. Bu yüzden korumasız bıraktığın bir atı, fili, kaleyi ya da veziri almayı neredeyse hiç kaçırmaz; korumasız bir piyonu ise bazen bırakabilir.
- Hatalarını cezalandır. Kolay, hamlelerinin bir kısmında en iyiye iki piyon değeri kadar yakın bir hamle seçer. Her hamlesinden sonra “şimdi korumasız ne kaldı?” diye bak.
- Önde olunca değiş. Bir taş öndeysen taşları değiştirmek, bilgisayarın karşı saldırı şansını azaltır. Oyun sonunda şahını merkeze getirmeyi unutma; nedenini satranç oyun sonu yazısında anlattık.
Orta ve Zor seviyede bilgisayar nasıl yenilir?
Orta ve Zor seviyeye karşı taktikle kazanmak çok daha zordur, çünkü bu seviyeler taktiği seninle aynı hesapla, daha hızlı görür. Bu seviyelerde işe yarayan yaklaşımlar şunlardır:
- Hesap hatası yapmamaya odaklan. Orta seviye beş yarım hamlelik her basit taktiği görür; taş kaybetmeden oynamak, onu yenmenin ilk şartıdır.
- Sakin ve uzun planlar kur. Değerlendirmede piyon yapısı için ayrı bir hesap yok. Zayıf piyonlar ya da kötü yerleşmiş taşlar gibi uzun vadeli kusurlar, arama derinliğine girmediği sürece bilgisayarın dikkatinden kaçabilir. Bu bir garanti değildir, yalnız şansının en yüksek olduğu oyun türüdür.
- Tekrara dikkat et. Bilgisayar arama sırasında aynı konumun tekrarını beraberlik olarak sayar. Gerideyken tekrar yoluyla beraberliğe gitmeyi seçebilir; sen öndeyken aynı konumu üçüncü kez oluşturma, oyun kendiliğinden berabere biter.
- Geri al ile öğren. Orta ve Zor’da rastgelelik olmadığı için aynı konumda çoğu zaman aynı cevabı alırsın. 20 farklı konumda iki seviyeyi ikişer kez, her seferinde boş hafızayla çalıştırdık; ikisi de 20 konumun 20’sinde ilk seferdeki hamlesini tekrarladı. Zor süreyle sınırlı olduğu için yavaş ya da meşgul bir cihazda cevabı değişebilir. Hatanın öncesine dönüp başka bir hamle denemek, aynı konumda neyin işe yaradığını görmenin en kısa yoludur.
Bilgisayara karşı puan tutulmaz. Turnuvalarda ve çevrim içi sitelerde gördüğün puan sisteminin nasıl işlediğini Elo nedir yazısında anlattık; Elo’nun bu tür tek taraflı sonuçlarda neden bir fark hesaplayamadığını da orada görebilirsin. Süreli oynamaya geçmek istersen satranç süre kuralları yazısına bak; sitedeki satrançta saat yok.
Nasıl ölçtük?
Bütün maçları sitenin kendi kural dosyası (kurallar.js) ve bot dosyası (bot.js) ile, Node.js üzerinde oynattık. Her oyuncu ayrı bir iş parçacığında çalıştı ve kendi hafızasını kullandı; sitede de bilgisayar ayrı bir iş parçacığında çalışır. Seviye ayarları koddaki değerlerle aynıdır, Kolay’ın rastgeleliği için sabit tohumlu bir sayı üreteci kullandık. “Rastgele hamle yapan oyuncu” her hamlede yasal hamlelerden birini rastgele, “en değerli taşı alan oyuncu” ise alabildiği en değerli taşı alan hamleyi, alma yoksa rastgele bir hamle seçti. Oyunlar mat, pat, üç kez tekrar, 50 hamle ya da yetersiz materyalle bitti; 300 yarım hamle sınırına ulaşan oyun olmadı. Derinlik ve süre değerleri, Orta ve Zor’un oynadığı her hamlede botun kendi bildirdiği değerlerden hesaplandı ve ölçümü yaptığımız bilgisayara aittir; telefonda Zor seviye daha az derine iner. Aynı konumda aynı hamleyi seçip seçmediklerini görmek için 20 konumu (başlangıçtan 10 rastgele yarım hamle sonrası) Orta ve Zor’a ikişer kez, her seferinde hafızayı temizleyerek sorduk. Örneklem küçüktür: sonuçlar seviyeler arasındaki farkın yönünü gösterir, kesin bir oran vermez.
Satranç dışında bilgisayara karşı oynayabileceğin bir masa oyunu arıyorsan dama ve mangala da sitede bilgisayar rakiple oynanır.
Sık sorulan sorular
Bilgisayara karşı satranç nasıl kazanılır?
Önce taşlarını korumalı tutarak bilgisayara bedava taş vermemelisin, çünkü her seviye korumasız taşı alır. Sonra bilgisayarın hesap derinliğinin ötesinde kalan tehditler kur: Kolay seviye iki hamlelik çatal ve şiş tehditlerini görmez. Önde olduğunda taşları değişip oyunu sade bir oyun sonuna götürmek de hata payını azaltır.
Sitedeki bilgisayarın seviyeleri arasındaki fark nedir?
Kolay seviye yalnız 2 yarım hamle ileriyi hesaplar ve hamlelerinin yaklaşık üçte birinde en iyi hamleye iki piyon değeri kadar yakın hamlelerden rastgele birini seçer. Orta seviye en çok 5 yarım hamle derinliğe ve 0,7 saniyeye kadar, Zor seviye ise derinlik sınırı olmadan 1,5 saniye düşünür.
Bilgisayar hile yapar mı, hamlelerimi önceden bilir mi?
Hayır. Sitedeki bilgisayar senin hamlelerini önceden bilmez; yalnız tahtadaki konumu görür ve oyunun kurallarına uyan hamleler arasından seçim yapar. Bütün hesap senin cihazında yapılır.
Zor seviyeyi yenmek mümkün mü?
Mümkün, ama kolay değil. Zor seviye hesap hatası pek yapmaz; ona karşı şansın, değerlendirmesinin kaba kaldığı uzun vadeli konumlarda ve sakin oyun sonlarında artar. Kazanmak için hiçbir yöntem garanti vermez.
Bilgisayara karşı oynarken Geri al kullanmak hile mi?
Sitede Geri al serbest bir özelliktir ve puan tutulmadığı için kimseyi etkilemez. Öğrenmek için iyi bir araçtır: hatalı hamlenin öncesine dönüp başka bir yol denersin. Ama her hatada geri alırsan oyun sırasında dikkatli olmayı öğrenemezsin.