Satranç Süre Kuralları: Blitz, Hızlı ve Klasik
Satranç süre kuralları, her oyuncuya bütün oyun için bir süre verir ve süresi biten oyuncu kaybeder. FIDE kurallarına göre oyuncu başına 10 dakika ya da daha az süren oyun yıldırım (blitz), 10 dakikadan fazla ve 60 dakikadan az süren oyun hızlı (rapid), 60 dakika ve üstü ise klasik satrançtır. Hamle başına artış varsa başlangıç süresine 60 kez artış eklenerek hesaplanır.
Sitedeki satranç oyununda saat yok; kuralları öğrenirken acele etmeden oynayabilirsin. Turnuvaya ya da süreli çevrim içi oyunlara geçeceksen aşağıdaki kurallar sana gerekecek.
Satranç süre kuralları nelerdir?
Satranç süre kuralları, her oyuncunun hamlelerini kendi saatinde akan süre içinde yapmasını ister. Temel kurallar şunlardır:
- Her oyuncunun ayrı saati vardır. Sıra sendeyken yalnız senin saatin akar.
- Hamleni yaptıktan sonra saate basarsın. Bu, senin saatini durdurur, rakibinkini başlatır. FIDE kurallarında saate hamleyi yaptığın elle basılır.
- Süren biterse kaybedersin. Buna “bayrak düşmesi” denir; eski mekanik saatlerde süre bitince küçük bir bayrak düşerdi.
- İstisna: rakibin mat edemiyorsa berabere. Rakibinin elindeki taşlarla hiçbir yasal hamle dizisi sonunda mat mümkün değilse süren bitse bile oyun berabere biter.
Süre, oyunun başında “90 + 30” ya da “3 + 2” gibi yazılır. İlk sayı dakika cinsinden başlangıç süresi, ikinci sayı her hamleden sonra eklenen saniyedir.
Blitz satranç nedir? Klasik, hızlı ve yıldırım farkı
Blitz satranç, Türkçede yıldırım satranç, her oyuncunun bütün oyun için 10 dakika ya da daha az süresi olduğu satrançtır. FIDE’nin hızlı satranç ve yıldırım satranç için kendi kural ekleri vardır; sınırlar şöyledir:
| Tür | Oyuncu başına süre (FIDE) | Yaygın örnekler |
|---|---|---|
| Yıldırım (blitz) | 10 dakika ya da daha az | 3 + 2, 5 + 0, 5 + 3 |
| Hızlı (rapid) | 10 dakikadan fazla, 60 dakikadan az | 10 + 5, 15 + 10, 25 + 10 |
| Klasik (standart) | 60 dakika ve üstü | 90 + 30 |
| Kurşun (bullet) | FIDE’de ayrı tür değil; çevrim içi sitelerin kullandığı ad | 1 + 0, 2 + 1 |
Kurşun satranç FIDE’de ayrı bir tür olmadığı için 1 dakikalık bir oyun FIDE tanımıyla yine yıldırımdır. Çevrim içi siteler türleri kendi sınırlarıyla ayırır ve bu sınırlar FIDE’ninkinden farklı olabilir.
Puanlar da türe göre ayrı tutulur: FIDE’nin klasik, hızlı ve yıldırım için üç ayrı puan listesi vardır. Puanın nasıl hesaplandığını Elo nedir yazısında anlattık.
Artışlı süre nasıl hesaplanır?
Hamle başına artış varsa oyunun türü başlangıç süresi + 60 × artış ile bulunur. Kural, 60 hamlelik bir oyunda eklenecek süreyi hesaba katar. Örnekler:
| Süre | Hesap | Sonuç | Tür |
|---|---|---|---|
| 3 + 2 | 3 dk + 60 × 2 sn = 3 + 2 dk | 5 dk | Yıldırım |
| 5 + 3 | 5 dk + 60 × 3 sn = 5 + 3 dk | 8 dk | Yıldırım |
| 10 + 0 | 10 dk | 10 dk | Yıldırım (10 dahil) |
| 10 + 5 | 10 dk + 60 × 5 sn = 10 + 5 dk | 15 dk | Hızlı |
| 15 + 10 | 15 dk + 60 × 10 sn = 15 + 10 dk | 25 dk | Hızlı |
| 45 + 15 | 45 dk + 60 × 15 sn = 45 + 15 dk | 60 dk | Klasik (60’tan az değil) |
| 90 + 30 | 90 dk + 60 × 30 sn = 90 + 30 dk | 120 dk | Klasik |
Kısa bir kural: artıştaki saniye sayısı, hesaba dakika olarak eklenir. 2 saniyelik artış 2 dakika, 30 saniyelik artış 30 dakika sayılır.
Satranç süresi ne kadar sürer? Çözülmüş örnek
Bir satranç oyununun ne kadar süreceği türüne ve hamle sayısına bağlıdır. İki örneği adım adım hesaplayalım.
Klasik oyun, 90 + 30, 60 hamle:
- Her oyuncunun başlangıç süresi 90 dakikadır.
- 60 hamlenin her birinde 30 saniye eklenir: 60 × 30 sn = 1.800 sn = 30 dakika.
- Bir oyuncunun toplam süresi en çok 90 + 30 = 120 dakikadır.
- İki oyuncu bütün sürelerini kullanırsa oyun 240 dakika, yani 4 saat sürer.
Yıldırım oyun, 3 + 2, 40 hamle:
- Başlangıç süresi 3 dakikadır.
- 40 hamlede 40 × 2 sn = 80 sn eklenir.
- Bir oyuncunun toplam süresi en çok 3 dk 80 sn = 4 dk 20 sn olur.
- İki oyuncu birlikte en çok 8 dakika 40 saniye kullanır.
Gerçek oyunlar çoğu zaman daha kısa sürer, çünkü oyuncular sürelerinin hepsini kullanmaz ya da oyun daha erken biter.
Artış ve gecikme farkı nedir?
Artış, her hamleden sonra saate eklenen süredir; gecikme ise saatin her hamlede birkaç saniye bekleyip ancak ondan sonra akmaya başlamasıdır. Üç yöntem vardır:
| Yöntem | Nasıl çalışır? | Süre birikir mi? |
|---|---|---|
| Artış (Fischer) | Hamleni bitirince saatine sabit saniye eklenir. | Evet; hızlı oynarsan süren artabilir. |
| Basit gecikme | Sıra sana geçince saat birkaç saniye bekler, sonra akar. | Hayır |
| Bronstein gecikmesi | Hamlede harcadığın süre, belirlenen saniyeye kadar geri verilir. | Hayır |
Gecikmenin iki türü pratikte aynı sonucu verir: hamleni gecikme süresinden kısa sürede yaparsan saatin hiç azalmaz, ama başlangıç süresinin üstüne de çıkmaz. Artışta ise hızlı hamleler saatine süre biriktirir. Artış ve gecikme dijital saatlerle ayarlanır; eski mekanik saatlerde bu ayar yoktur.
Süre bitince ne olur? Bayrak düşmesi ve yetersiz materyal
Süresi biten oyuncu kaybeder, ama rakibi hiçbir yasal hamle dizisiyle mat edemiyorsa oyun berabere biter. Bu kuralda bakılan, rakibin elindeki taşlardır:
- Rakibinin yalnız şahı kaldıysa süren bitse de oyun berabere biter.
- Rakibinde şah ve tek at ya da tek fil varsa ve sende de yalnız şah varsa mat imkânsızdır; berabere.
- Rakibinde şah ve tek at varsa ama sende başka taşlar da varsa mat kural açısından mümkündür, çünkü senin taşların şahının kaçış karelerini kapatabilir. Bu durumda süren biterse kaybedersin.
Sağdaki tahta bunun neden böyle olduğunu gösteriyor: Beyaz: Şa1, Af7. Siyah: Şh8, Kg8, piyonlar g7 ve h7. f7’deki at h8’e şah çeker; şahın kaçacağı g8, g7 ve h7 kendi taşlarıyla dolu, atı alan taş da yok. Bu konum mattır. Siyahın fazladan taşları burada ona zarar verir.
Süre olmasa da benzer bir kural vardır: tahtada iki tarafın da mat edecek taşı kalmadıysa oyun yetersiz materyalle hemen berabere biter. Bu ve diğer beraberlik kuralları için satranç oyun sonu rehberine bakabilirsin.
Süreli oyunda süre nasıl yönetilir?
Süreli oyunda süreyi yönetmek, zamanını oyunun zor anlarına saklamak demektir. Turnuvaya yeni başlayanların işine yarayan birkaç alışkanlık:
- Bildiğin açılışı hızlı oyna. İlk hamlelerde uzun düşünmek, süreyi asıl hesap gereken oyun ortasından çalar.
- Süreni hamle sayısına böl. 15 + 10 bir oyunda başlangıç süresi 15 dakika; 40 hamle hedefliyorsan başlangıç süresinden hamle başına yaklaşık 22 saniye düşer (900 sn / 40), artış bunun üstüne eklenir. Saatine ara ara bakıp bu ortalamanın gerisinde mi olduğunu kontrol et.
- Artışı hesaba kat. Artışlı oyunda süren azaldığında bile her hamle sana birkaç saniye geri verir; basit hamleleri hızlı oynayıp bu saniyeleri biriktirebilirsin.
- Zor anı tanı. Taş alışverişi, rakibin şah saldırısı ya da piyon terfisi yaklaşırken uzun düşünmeye değer; zorunlu tek hamlede değmez.
- Kazanan konumda acele etme, ama süreni de bitirme. Yıldırımda çok önde olup süre yüzünden kaybetmek sık görülür.
Sitedeki satrançta saat var mı?
Sitedeki satrançta satranç saati yoktur; süre sınırı olmadan, istediğin kadar düşünerek oynarsın. Bilgisayarın düşünme süresi ise seviyeye göre sınırlıdır:
| Seviye | Bilgisayarın düşünme sınırı (koddan) |
|---|---|
| Kolay | Süre sınırı yok; 2 yarım hamle derinliğinde hesaplar, çok kısa sürer |
| Orta | En çok 5 yarım hamle derinlik ve 0,7 saniye |
| Zor | Derinlik sınırı yok, 1,5 saniye |
Bu sınırları oyunun kendi bot dosyasından okuduk. Bilgisayarın seviyeleri arasındaki farkı ve onu nasıl yenebileceğini bilgisayara karşı satranç yazısında ölçümlerle anlattık.
Süreli oynamaya alışmak istiyorsan önce süresiz oyunlarda taşları kaybetmemeyi öğrenmek iyi bir başlangıçtır. Hızlı oyunlarda en çok taş, basit taktiklerde gider; satranç taktikleri yazısındaki çatal ve şiş örneklerini önce süresiz çözmek, sonra saat karşısında tanımak işini kolaylaştırır. Hamlelerin hızlı ama satranç kadar uzun hesap istemediği bir oyun arıyorsan dama da sitede bilgisayara karşı oynanır.
Nasıl doğruladık?
Süre türlerinin sınırları FIDE’nin satranç kurallarındaki hızlı satranç ve yıldırım satranç eklerine dayanır; çevrim içi sitelerin kendi tanımları yazıya katılmadı. Tablodaki bütün süre hesapları elle yapıldı ve “başlangıç + 60 × artış” kuralıyla ikinci kez kontrol edildi. Sağdaki tahtadaki at matı, oyunun kendi kural motoruyla (kurallar.js) kuruldu ve motor konumu mat olarak tanıdı; yalnız şah ve atın karşısında yalnız şah konumunu da motor yetersiz materyal olarak işaretledi. Sitede saat olmadığı, oyunun ekran ve bot dosyalarında süre sayacı aranarak kontrol edildi.
Sık sorulan sorular
Blitz satranç nedir?
Blitz ya da Türkçe adıyla yıldırım satranç, her oyuncunun bütün oyun için 10 dakika ya da daha az süresi olduğu satrançtır. Hamle başına artış varsa başlangıç süresine 60 kez artış eklenir; toplam 10 dakikayı geçmiyorsa oyun yine yıldırım sayılır. 3 dakika + 2 saniye ve 5 dakika + 3 saniye yaygın yıldırım süreleridir.
Satranç süresi ne kadar?
Tek bir süre yoktur, oyunun türüne bağlıdır. Yıldırım satrançta oyuncu başına en çok 10 dakika, hızlı satrançta 10 ile 60 dakika arası, klasik satrançta 60 dakika ve üstü süre verilir. 90 dakika + hamle başına 30 saniye süreli bir klasik oyun 60 hamlede dört saate kadar sürebilir. Arkadaşla oynanan oyunlarda süre şart değildir.
Satrançta süre bitince ne olur?
Süresi biten oyuncu oyunu kaybeder. İstisna şudur: rakibin elindeki taşlarla hiçbir yasal hamle dizisi sonunda mat vermek mümkün değilse, örneğin rakibin yalnız şahı kaldıysa, oyun berabere biter.
Satranç saatine hangi elle basılır?
FIDE kurallarına göre oyuncu saate hamlesini yaptığı elle basar. Hamleyi bir elle yapıp saate öbür elle basmak kurala aykırıdır.
Bu sitedeki satrançta süre var mı?
Hayır. Sitedeki satrançta satranç saati ya da süre sınırı yoktur; istediğin kadar düşünebilirsin. Bilgisayar ise her hamle için kısa bir süre düşünür: Zor seviyede yaklaşık bir buçuk saniye.