Tavla Zar Olasılıkları: 36 Atış Tablosu
Tavlada iki zarla 36 farklı atış gelir ve her biri eşit şansa sahiptir. Bu 36 atışın 6’sı çifttir, bu yüzden çift gelme olasılığı 1/6’dır. Belirli bir sayıyı (örneğin 6’yı) iki zardan en az birinde görme olasılığı 11/36, yaklaşık yüzde 30,6’dır. Aşağıda 36 atışın tablosunu, açık bir pulun 1’den 24’e her mesafeden vurulma ihtimalini, kırık pulun giriş oranlarını ve bunları masada nasıl kullanacağını çözülmüş örneklerle anlatıyoruz.
Bütün sayıları 36 atışı tek tek sayan küçük bir programla hesapladık; yuvarlamalar virgülden sonra bir basamaktır.
Çift zar olasılıkları: 36 atış tablosu
Bir zarda 6 yüz var. İki zar birbirinden bağımsız döndüğü için olası sonuç sayısı 6 × 6 = 36’dır. Tabloda satır birinci zarı, sütun ikinci zarı gösterir:
| 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 1-1 | 1-2 | 1-3 | 1-4 | 1-5 | 1-6 |
| 2 | 2-1 | 2-2 | 2-3 | 2-4 | 2-5 | 2-6 |
| 3 | 3-1 | 3-2 | 3-3 | 3-4 | 3-5 | 3-6 |
| 4 | 4-1 | 4-2 | 4-3 | 4-4 | 4-5 | 4-6 |
| 5 | 5-1 | 5-2 | 5-3 | 5-4 | 5-5 | 5-6 |
| 6 | 6-1 | 6-2 | 6-3 | 6-4 | 6-5 | 6-6 |
Bu tablodan üç temel sonuç çıkar:
- Çiftler köşegendedir. 1-1’den 6-6’ya 6 hücre: çift gelme olasılığı 6/36 = 1/6, yaklaşık %16,7.
- Belirli bir çift (örneğin düşeş) tek hücredir: 1/36, yaklaşık %2,8.
- Farklı iki sayı (örneğin 6-5) iki hücrede durur, 6-5 ve 5-6: 2/36 = 1/18, yaklaşık %5,6. Tavlada 6-5 ile 5-6 aynı atıştır, ama iki ayrı yoldan gelir; bu yüzden şeş beş, düşeşin iki katı sık gelir.
Zar adlarını ve çiftlerin kaç hane yürüdüğünü tavla mars ve terimler rehberinde bulabilirsin.
Belirli bir sayı gelme olasılığı: neden 11/36?
Tavlada sık sorulan soru şudur: “6 gelme ihtimalim ne?” İlk akla gelen cevap 2/6 olur, ama yanlıştır. Doğru hesap tersinden yapılır:
- Bir zarda 6 gelmeme olasılığı 5/6.
- İki zarda da 6 gelmeme olasılığı 5/6 × 5/6 = 25/36.
- En az bir zarda 6 gelme olasılığı 1 − 25/36 = 11/36, yaklaşık %30,6.
Tabloda da görülür: 6 sütunu 6 hücre, 6 satırı 6 hücre, ama 6-6 iki kez sayılmamalı. 6 + 6 − 1 = 11. Aynı hesap 1’den 6’ya her sayı için geçerlidir.
İki zarın toplamı
Bazı oyunlarda ve bulmacalarda iki zarın toplamı sorulur. Toplam 2 ile 12 arasındadır ve en sık gelen 7’dir:
| Toplam | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Atış sayısı | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1 |
| Olasılık (%) | 2,8 | 5,6 | 8,3 | 11,1 | 13,9 | 16,7 | 13,9 | 11,1 | 8,3 | 5,6 | 2,8 |
Tavlada ise toplam her zaman yürünen yol değildir: çift gelince sayı dört kez oynanır. Düşeş 12 değil 24 hane yürür. Bu yüzden tavlada bir atışın ortalama yolu 7 değil, 294/36 ≈ 8,17 hanedir.
Açık pulun vurulma olasılığı (1-24 hane)
Tavlada asıl işine yarayacak tablo budur. Rakibin bir pulu ile senin açık pulun arasındaki mesafeye göre, rakibin vurabileceği atış sayısı aşağıda. Varsayım: arada hiçbir kapalı hane yok, rakibin çubukta kırık pulu yok ve vuruşu yalnızca o tek pul yapıyor.
| Mesafe | Vuran atış | Olasılık | Mesafe | Vuran atış | Olasılık | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | 11 | %30,6 | 13 | 0 | %0 | |
| 2 | 12 | %33,3 | 14 | 0 | %0 | |
| 3 | 14 | %38,9 | 15 | 1 | %2,8 | |
| 4 | 15 | %41,7 | 16 | 1 | %2,8 | |
| 5 | 15 | %41,7 | 17 | 0 | %0 | |
| 6 | 17 | %47,2 | 18 | 1 | %2,8 | |
| 7 | 6 | %16,7 | 19 | 0 | %0 | |
| 8 | 6 | %16,7 | 20 | 1 | %2,8 | |
| 9 | 5 | %13,9 | 21 | 0 | %0 | |
| 10 | 3 | %8,3 | 22 | 0 | %0 | |
| 11 | 2 | %5,6 | 23 | 0 | %0 | |
| 12 | 3 | %8,3 | 24 | 1 | %2,8 |
Tablo nasıl okunur?
- 1-6 hane: Tek zarla vurulabilir. Her mesafe 11 doğrudan atışla başlar (o sayıyı içeren 11 atış), üstüne birleşik atışlar eklenir. 6 hanede 5-1, 1-5, 4-2, 2-4, 3-3 ve 2-2 eklenir: 11 + 6 = 17.
- 7-12 hane: Yalnız iki zarın toplamıyla ya da bir çiftle vurulur. Risk birden üçte bire iner: 6 haneden 7 haneye geçmek, vurulma ihtimalini %47,2’den %16,7’ye düşürür.
- 13 hane ve ötesi: Yalnız çiftlerle. 15 dü beşle (3 × 5), 16 dört ciharla, 18 düşeşle (3 × 6), 20 dü beşle (4 × 5), 24 düşeşle (4 × 6). 13 ve 14 hiçbir atışla tutturulamaz.
Masada kullanacağın kısa kural: açık pul bırakmak zorundaysan onu rakip pullarından 7 hane ya da daha uzağa koy.
Engeller hesabı nasıl değiştirir?
Tablo engelsiz tahtaya göredir. Gerçek oyunda aradaki kapılar bazı atışları keser. Rakibin pulu senin açık pulundan 6 hane uzakta ve aradaki 3. hanede senin kapın var diyelim. 3-3 artık vuramaz, çünkü pulun önce 3. haneye konması gerekir. 2-2 ise 2, 4 ve 6 üzerinden gider, etkilenmez. Sonuç 17 değil 16 atış, yani %44,4. Tek zarla vuran 11 atış ise hiçbir kapıdan etkilenmez; onlar doğrudan gelir.
Çözülmüş örnek: iki açık pul
Senin iki açık pulun var: biri rakibin pulundan 2 hane, öbürü 6 hane uzakta. Arada kapı yok. Toplam risk nedir?
- 2 hane için tablodaki atışlar 12, 6 hane için 17. Ama bunlar toplanmaz, çünkü bazı atışlar ikisini de vurabilir (örneğin 6-2).
- 36 atışı tek tek gezip en az bir pulu vuranları sayınca 24 atış çıkar.
- Olasılık 24/36 = 2/3, yaklaşık %66,7.
Aynı pulları 2 ve 8 hane uzaklığa koysaydın bu sayı 36’da 15’e (yaklaşık %41,7) inerdi: 2 haneyi vuran 12 atışa 8 haneyi vuran yalnız 3 yeni atış (5-3, 3-5 ve 4-4) eklenir, çünkü 6-2 ve 2-2 zaten 2’yi de vuruyor. İki açık pul bırakmak zorundaysan aralarına mesafe koymak riski ciddi biçimde düşürür.
Kırık pul giriş olasılıkları
Kırık pul, rakibin evinden girer. Girebilmesi için iki zardan en az birinin açık bir haneyi göstermesi gerekir. İki zar da kapalı haneye denk gelirse tur yanar. Kapalı hane sayısı k ise girememe olasılığı (k/6)², girme olasılığı 1 − (k/6)²:
| Rakibin evinde kapalı hane | Girme | Girememe |
|---|---|---|
| 0 | 36/36 (%100) | 0 |
| 1 | 35/36 (%97,2) | 1/36 |
| 2 | 32/36 (%88,9) | 4/36 |
| 3 | 27/36 (%75,0) | 9/36 |
| 4 | 20/36 (%55,6) | 16/36 |
| 5 | 11/36 (%30,6) | 25/36 |
| 6 | 0 | 36/36 |
Beş kapı kapalıyken tek açık hane kalır ve giriş, “o sayının en az bir zarda gelmesi” hesabına döner: yine 11/36.
Zarla ilgili yaygın yanlışlar
Masada sık duyulan birkaç cümle, yukarıdaki hesaplarla karşılaştırınca tutmaz:
- “Uzun süredir düşeş gelmedi, artık gelir.” Zarın hafızası yoktur. Önceki on atışta düşeş gelmemiş olsa da bir sonraki atışta gelme olasılığı yine 1/36’dır. Uzun bir seride hiç gelmemesi şaşırtıcı da değildir: 36 atışta bir kez bile düşeş gelmeme olasılığı (35/36)³⁶, yaklaşık %36’dır.
- “Şeş beş ile düşeş aynı sıklıkta gelir.” Gelmez. Şeş beş iki hücrede durur (6-5 ve 5-6), düşeş tek hücrede. Şeş beş iki kat sık gelir.
- “İki zarda 6 görme şansı 2/6, yani üçte bir.” Biraz fazla: 2/6 = 12/36 eder, doğru değer ise 11/36’dır, çünkü 6-6 iki kez sayılmamalı. Fark küçük görünür ama her hesapta birikir.
- “Zarı yavaş ya da belli bir açıyla atınca istediğin sayı gelir.” Adil bir zarda ve düzgün bir atışta her yüz eşit şanslıdır. Bu sitedeki oyunda da zar her turun başında atılır, bilgisayar da sıradaki zarı bilmez.
Bu yanlışlar küçük gibi görünür, ama pul bırakırken ya da kırma fırsatını tartarken yanlış karar verdirir. Bir hamleden önce “kaç atış beni vurur?” diye sormak, “şimdi gelmez” diye ummaktan her zaman daha iyidir.
Bu sayılar oyunda nasıl kullanılır?
- Pul bırakırken: 1-6 hane arası her mesafe yaklaşık üçte bir ile yarı arasında risktir. 7 ve ötesine çıkmak riski üçte birine indirir.
- Kırma fırsatını tartarken: Senin kaç atışla vurabileceğini aynı tablodan okursun. 9 hane uzaktaki pula 5/36 ile ulaşırsın; bunun için bütün planını bozmaya değmez.
- Saldırırken: Evinde 4 kapı varsa rakip yarıya yakın ihtimalle dışarıda kalır. Beşinci kapı bu oranı 25/36’ya çıkarır.
- Yarışta: Ortalama 8,17 hane ile kaç atışta eve varacağını tahmin edersin.
Hangi hanelere kapı kuracağını ve hangi planın ne zaman seçileceğini tavla taktikleri yazısında anlattık. Hesapları denemek için tavla oyununu açıp bir sonraki zarda kaç atışın seni vurabileceğini saymayı alışkanlık hâline getirebilirsin. Zarla oynanan başka bir aile oyunu için kızma birader sayfasına bakabilirsin.
Sık sorulan sorular
Tavlada çift gelme olasılığı nedir?
Altıda birdir. 36 olası atışın 6'sı çifttir: hep yek, dubara, dü se, dört cihar, dü beş ve düşeş. Belirli bir çiftin, örneğin düşeşin gelme olasılığı ise 36'da 1, yaklaşık yüzde 2,8'dir.
Tavlada belirli bir sayının gelme olasılığı nedir?
Belirli bir sayıyı iki zardan en az birinde görme olasılığı 11/36, yaklaşık yüzde 30,6'dır. 36 atıştan 25'inde iki zarda da o sayı yoktur, 36 eksi 25 eşittir 11.
Açık pul kaç hane uzaktayken en çok vurulur?
Arada engel yokken 6 hane uzaktayken: 36 atışın 17'si vurur, yaklaşık yüzde 47. Bunun sebebi 6'nın tek zarla da, 5-1, 4-2 ve 3-3, 2-2 gibi birleşik atışlarla da gelebilmesidir.
Çift zar olasılıkları nasıl hesaplanır?
İki zarın her biri 6 yüz gösterdiği için 6 × 6 = 36 eşit olasılıklı atış vardır. İstediğin sonucu veren atışları sayar, 36'ya bölersin. Örneğin iki zarın toplamının 7 olması 6 atışla olur: 6/36, yani 1/6.
Tavlada zar hilesi ya da zar taktiği var mı?
Adil zarda her yüzün gelme şansı eşittir ve önceki atışlar sonrakini etkilemez. Taktik zarı yönlendirmek değil, gelebilecek atışları sayıp pulları en az riskle dizmektir.